รีวิว 2 บทความล่าสุด: ChatGPT วิเคราะห์ PLS-SEM เทียบกับ SmartPLS ได้ดีแค่ไหน?

Nott Panik Senariddhikrai
8 hours ago
2 min read

Article Review: ChatGPT vs Smartpls ในการวิเคราะห์ SEM

Outline:

5.สรุป

“ในอนาคต เราอาจไม่ได้เลือกว่าจะใช้ AI หรือโปรแกรมสถิติ แต่จะใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน เพื่อให้ได้ทั้งความรวดเร็วและความถูกต้อง”

มีงานวิจัยเกี่ยวกับการใช้ AI ในการวิเคราะห์ข้อมูลออกมาค่อนข้างมาก แต่บทความที่ผมสนใจเป็นพิเศษ มีอยู่ 2 เรื่อง ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2026 และศึกษาประเด็นเดียวกัน คือ ChatGPT สามารถวิเคราะห์ PLS-SEM ได้ใกล้เคียงกับ SmartPLS หรือไม่? ทั้งสองบทความใช้แนวทางที่คล้ายกัน แต่ก็มีรายละเอียดที่น่าสนใจแตกต่างกัน จึงขอนำมารีวิวแบบสั้น ๆ ครับ

บทความที่ 1:

Artificial Intelligence versus Traditional Software in PLS-SEM: Data Analysis with SmartPLS and ChatGPT (Gecit et al., 2026)

งานวิจัยนี้นำข้อมูลจากผู้ตอบแบบสอบถามจำนวน 304 คน มาวิเคราะห์ด้วย SmartPLS 4 และ ChatGPT แล้วเปรียบเทียบผลลัพธ์ในทุกขั้นตอนของ PLS-SEM

ผลที่ได้ถือว่าค่อนข้างน่าสนใจ เพราะค่าทางสถิติที่สำคัญ เช่น Factor Loading, Composite Reliability, AVE รวมถึงค่า Path Coefficient มีความใกล้เคียงกันมาก

อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนก็ชี้ให้เห็นข้อจำกัดที่สำคัญ คือ ChatGPT ยังเป็นลักษณะ Black Box ผู้ใช้ไม่สามารถตรวจสอบขั้นตอนการคำนวณได้ทั้งหมด ดังนั้น แม้ผลลัพธ์จะใกล้เคียง แต่ก็ยังควรตรวจสอบกับโปรแกรมเฉพาะทางก่อนนำไปใช้งานจริง

บทความที่ 2:

Artificial Intelligence (AI) Use in Data Analysis: A Comparison of ChatGPT and SmartPLS Outputs in PLS-SEM Analysis (Toraman & Şimşek, 2026)

บทความนี้ใช้กลุ่มตัวอย่าง 523 คน และเปรียบเทียบผลระหว่าง SmartPLS กับ ChatGPT เช่นเดียวกัน

ผลการศึกษาพบว่า ทั้งสองเครื่องมือให้ข้อสรุปในทิศทางเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นการทดสอบความเที่ยง ความตรง หรือการทดสอบสมมติฐาน

ผู้เขียนสรุปว่า ChatGPT สามารถเป็น เครื่องมือเสริม (Complementary Tool) สำหรับนักวิจัยได้ โดยเฉพาะผู้ที่ไม่มีโปรแกรมเชิงสถิติแบบเสียค่าใช้จ่าย แต่ก็ยังมีข้อจำกัด เช่น ต้องสั่งงานเป็นลำดับ และยังไม่สามารถสร้างแผนภาพโมเดลได้เหมือน SmartPLS

เมื่อเปรียบเทียบทั้งสองบทความ

แม้จะใช้ข้อมูลคนละชุด และทำการทดลองคนละงานวิจัย แต่ข้อสรุปกลับสอดคล้องกันอย่างน่าสนใจ

ทั้งสองบทความเห็นตรงกันว่า

ChatGPT สามารถคำนวณผลการวิเคราะห์ PLS-SEM ได้ใกล้เคียง SmartPLS
ผลการทดสอบสมมติฐานให้ข้อสรุปในทิศทางเดียวกัน
AI ช่วยลดอุปสรรคในการเข้าถึงการวิเคราะห์ข้อมูลขั้นสูงได้

แต่ในขณะเดียวกัน ทั้งสองบทความก็ย้ำตรงกันว่า

AI ไม่ควรถูกใช้แทนการตรวจสอบของนักวิจัย
การตีความผลยังต้องอาศัยความรู้ด้านสถิติ
โปรแกรมเฉพาะทางยังมีข้อได้เปรียบในด้านความโปร่งใสและการตรวจสอบผลลัพธ์

มุมมองของผู้เขียน

หลังจากอ่านทั้งสองบทความ ผมมองว่า ประเด็นสำคัญไม่ใช่ว่า "ChatGPT จะมาแทน SmartPLS ได้หรือไม่" แต่เป็นการสะท้อนว่า AI กำลังเปลี่ยนวิธีการทำงานของนักวิจัย

ในอนาคต เราอาจไม่ได้เลือกว่าจะใช้ AI หรือโปรแกรมสถิติ แต่จะใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน เพื่อให้ได้ทั้งความรวดเร็วและความถูกต้อง

แนวคิดนี้เอง สอดคล้องกับงานวิจัยที่ผมกำลังพัฒนาในชื่อ HAH Framework (Human–AI–Human) ซึ่งเสนอให้ AI ทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยในกระบวนการวิจัย ขณะที่มนุษย์ยังคงเป็นผู้ตรวจสอบ ตีความ และรับรองคุณภาพของผลลัพธ์

ปัจจุบันบทความ HAH อยู่ระหว่างการปรับปรุงต้นฉบับ และหากมีความคืบหน้า จะนำมาแบ่งปันในบล็อกนี้อีกครั้งครับ

สรุปประเด็นสำคัญ ChatGPT vs Smartpls

ChatGPT ให้ผลการวิเคราะห์ PLS-SEM ใกล้เคียงกับ SmartPLS
ผลการทดสอบสมมติฐานมีความสอดคล้องกัน
AI ช่วยลดข้อจำกัดในการเข้าถึงการวิเคราะห์ข้อมูลขั้นสูง
นักวิจัยยังต้องตรวจสอบผลลัพธ์ก่อนนำไปใช้งานจริง
AI เหมาะกับการเป็น "ผู้ช่วย" มากกว่าการทดแทนนักวิจัย

อ้างอิง

Gecit, B. B., Toraman, Y., & Balcioglu, Y. S. (2026). Artificial intelligence versus traditional software in PLS-SEM: Data analysis with SmartPLS and ChatGPT. Quality & Quantity, 60, 7829–7849. https://doi.org/10.1007/s11135-026-02597-1

Toraman, Y., & Şimşek, O. M. (2026). Artificial intelligence (AI) use in data analysis: A comparison of ChatGPT and SmartPLS outputs in PLS-SEM analysis. Journal of Polytechnic, 29(4), 290426. https://doi.org/10.2339/politeknik.1739414